1پیشینه و مبانی نظری پژوهش: گسترش ناهماهنگ استفاده های موجود از اقیانوس و افزودن کاربردهای نوظهور، مانند انرژی های تجدیدپذیر و آبزی پروری دریایی در مقیاس بزرگ، همراه با روند رو به رشد جمعیت ساحل نشین، سلامت اکوسیستم دریایی را تهدید می کند. حفظ رفاه جوامع ساحل نشین و سلامت اکوسیستم های اقیانوسی و تضمین توانایی آنها در ارائه خدمات اکوسیستمی، مستلزم یک الگوی تصمیم گیری و اتخاذ راهبُردهای سازگار برای جایگزینی قوانین و مقررات پیچیده و اغلب ناهماهنگ حاکم بر استفاده از ساحل و دریا است. برنامه ریزی فضایی ساحلی - دریایی پیش نیاز ایجاد زنجیره ارزش دریا به خشکی است و توسعه دریا محور در غیاب برنامه ریزی فضایی دریا قابلیت اجرایی نخواهد داشت. مدیریت پایدار منابع و فرصت های کسب وکارهای دریایی نیازمند رویکردهای نوین و فناوری های چند وجهی برای برنامه ریزی سازشی هماهنگ با بوم شناسی دریاسیما است. روش شناسی:  روش های نوآورانه و تکنیک های تحلیلی برای تفسیر داده های فضایی و کاربردی کردن این یافته ها برای مدیریت دریایی گریزناپذیر است. بوم شناسی دریاسیما، موضوعی جدید، جامع و میان رشته ای است که به تازگی به حوزه علوم دریایی راه بازکرده و دانش فنی و مهارت های حرفه ای آن به تازگی در اختیار برنامه ریزان دریا و اقیانوس قرار گرفته است. با توجه به این که رویکرد بوم شناسی دریا سیما و استفاده از در برنامه ریزی فضاهای دریایی تا کنون در ایران انجام نشده؛ تحقیق صورت گرفته از نوع بنیادی محسوب می شود. در این پژوهش با مرور نظام مند و تحلیل انتقادی منابع مرتبط با بوم شناسی دریا سیما چارچوبی مفهومی برای به کارگیری این رویکرد در برنامه ریزی فضایی دریایی ارائه شده است. روش کار مبتنی بر تحلیل تطبیقی نظریات و استخراج مؤلفه های کلیدی بوم شناختی است. یافته ها:  یافته های تحقیق اهمیت استفاده از الگوهای فضایی در مدیریت پایدار منابع دریایی را برجسته می سازد و افق های جدیدی برای سیاست گذاری محیط های دریایی می گشاید. نتیجه گیری:  با توجه به ضرورت توسعه دریاپایه، استفاده از رویکرد «دریاسیمایی» در مطالعه و برنامه ریزی فضایی دریایی، می تواند نقش کلیدی در کاهش تعارضات انسانی با فرآیندهای اکولوژیک ایفا کند. این رویکرد با تکیه بر منطق فضایی-اکولوژیکی، به مکان یابی بهینه کاربری ها در محیط های دریایی کمک می کند. هرچند چالش های فناورانه وجود دارد، اما توسعه این دانش، ضرورتی حیاتی برای آینده نگری در سیاست گذاری دریایی کشور است.

مکران یکی از مناطق راهبردی ایران در جنوب شرقی کشور است. این منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی خاص خود می تواند نقش عظیمی در توسعه اقتصاد دریا محور و دیپلماسی دریایی ایران ایفا کند.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

دیپلماسی دفاعی دریا محور، استفاده نرم از نیروی دریایی از طریق مشارکت در فعالیت هایی مانند تبادل دانشجویان با محوریت دانشگاه های دریایی ، بازدید ناوهای و زیردریای ها از کشورهای حاشیه اقیانوس ها و دریاها، ارتباطات شناورها در دریا در جهت هماهنگی و در مبارزه با دزدی و تروریسم دریایی، امداد و نجات در دریا ها و اقیانوس ها نهادینه می گردد. به طور کلی دپیلماسی دفاعی دریا محور فرایندی است که منجر به  افزایش همکاری های دریایی بین نهادهای دریاهای کشورهای ساحلی می گردد. از دیدگاهی دیگر دیپلماسی دفاعی دریا محور استفاده مسالمت آمیز از نیروی دریایی و نهادهای دفاعی و دولتی یک کشور برای همکاری با نیروی دریایی و نهادهای دفاعی و دولتی کشور دیگر به منظور دستیابی به یک نتیجه مطلوب است. براساس این اصول نیروی دریایی راهبردی در توسعه دیپلماسی دفاعی دریا محور، کارآمدی و اثربخشی قابل توجهی در سطح بین المللی در جهت پیاد ه سازی اصول مذکور مذکور داشته است. در تبیین شبکه دیپلماسی کشور می توان گفت دیپلماسی دفاعی دریا محور اهداف سیاست گذاری خارجی و خط مشی کشور را با بخش دفاعی دریا محور پیوند می دهد. تحقیق حاضر با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به بررسی نقش نیروی دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران در توسعه دیپلماسی دفاعی دریا محور می پردازد. یافته های این پژوهش بیانگر این است که به طور کلی ارتباطات نیروهای دریایی و صنایع دریایی مرتبط با امورات دفاعی در سطح بین المللی می تواند در راستای دیپلماسی کلان یک کشوردریایی از منافع ملی حفاظت و حراست نماید. از این منظر اعزام هیئت های عالی رتبه نیروی دریایی جهت شرکت در اجلاس های بین المللی مانند آیونز و مشارکت ناوگروه های مختلف در قالب ناوگروه های امنیت خطوط مواصلاتی و ناوگروه های آموزشی دانشجویان دانشگاه های دریایی به آب های بین المللی و بازدید از کشورهای درحال توسعه و توسعه یافته دریایی، می تواند در ارتقای دیپلماسی دفاعی دریا محور، تأثیر قابل توجهی داشته باشد. تداوم دیپلماسی دفاعی دریا محور نه تنها در حوزه دفاعی دریا محور بلکه در حوزه توسعه صنایع دریایی و توسعه پایدار دریایی نیز می تواند تحولی ژرفی ایجاد نماید. از این رو ارتقاء دیپلماسی دفاعی- دریا محور می تواند نقش بسزایی در پیشبرد و حفاظت از منافع ملی داشته باشد. به علاوه بازدید ناوگروه های آموزشی، صلح و دوستی از کشورهای دریایی، موجب تقویت دیپلماسی عمومی، گسترش روابط دریایی با کشورهای حوزه اقیانوس ها و دریاها می شود. در نهایت اینکه حضور کارآمد و اثر بخش نیروی دریایی راهبردی در آب های بین المللی موجب ارتقای امنیت خطوط مواصلاتی دریایی کشور از قبیل صادرات غیر نفتی، صادرات نفت خام و میعانات گازی، واردات کالاهای اساسی و موارد اولیه کشور را ایمن و پایدار نموده است.

1هدف از این مقاله بررسی پیشینه مطالعات طرح ایرانرود (طرح اتصال دریای خزر به دریای جنوب) و بررسی سایر کانال های بین دریایی است که در جهان اجرا شده است. ایده این طرح اولین بار در زمان قاجار مطرح شد و از آن زمان تاکنون نقد و نظرات زیادی در مورد آن صورت گرفته ولی هنوز به شکل علمی در مورد امکان اجرایی شدن آن بررسی دقیقی نشده است. بی تردید اجرای چنین طرح عظیمی علاوه بر مزایای زیادی از قبیل درآمد های بازرگانی و کشتی رانی و رفع مشکلات آب در مناطق بیابانی شرق کشور، همراه با مشکلاتی نیز خواهد بود ولی باتوجه به این­که پیش از این کانال هایی مثل پاناما، سوئز و ولگا-دن در جهان ساخته و به طور موفق بهره برداری شده­اند می توان با تجربه و اطلاعاتی که در مورد ساخت آن کانال ها وجود دارد برای بررسی و اجرایی شدن طرح ایرانرود بهره برد. کارشناسان و محققان و صاحب نظران بسیاری روی این طرح کارکرده­اند. با توجه به جمع بندی نظر کارشناسان و سابقه اجرای طرح های این چنین عظیم و بزرگ، مرکز پژوهش­های مجلس نیز تحقق این طرح را با وجود مشکلات و موانع موجود، ممکن دانسته­است و محققان و پژوهشگران را به مطالعه و پژوهش بیش­تر در این زمینه فرا می­خواند.